20 ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ σε 10.654 την 1.1.2019 (συνολικά, δηλαδή, η υπέρβαση των υφιστάμενων θέσεων μετράται σε 801 άτομα), ωστόσο τα μισά σχεδόν σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας εμφανίζουν πληρότητα που υπερβαίνει το 100% της χωρητικότητάς τους, με προφανή τον κίνδυνο περαιτέρω ανόδου3. Απ’ αυτή την άποψη, το πρόβλημα του σωφρονιστικού υπερπληθυσμού στη χώρα μας εμφανίζεται κυρίως ως αποτέλεσμα της ανισοκατανομής των κρατουμένων στα καταστήματα κράτησης, με αποτέλεσμα να διατηρείται, αφενός, ο συνολικός αριθμός των κρατουμένων κοντά στο «ψυχολογικό όριο» των 10.000 αλλά, αφετέρου, ορισμένα καταστήματα κράτησης να εμφανίζουν ανησυχητικό βαθμό υπερπληρότητας – χωρίς, βέβαια, να συνυπολογίζονται τα απαιτούμενα ελάχιστα όρια χώρου ανά κρατούμενο. Διαπιστώνεται, συνεπώς, ότι η αρχική σημαντική τάση αποφόρτισης των καταστημάτων κράτησης στη συνέχεια υποχώρησε σταδιακά, εξαιτίας, κυρίως, της αυστηρότητας των δικαστικών αποφάσεων σε σχέση τόσο με την εκτεταμένη χρήση του μέτρου της προσωρινής κράτησης όσο και με τη βαρύτητα των επιβαλλόμενων ποινών για ορισμένες κατηγορίες εγκλημάτων. Συγκεκριμένα, από το συνολικό αριθμό των 10.654 κρατουμένων την 1.1.2019, οι 3.317, δηλαδή περίπου το 31%, ήσαν υπόδικοι, ενώ οι υπόλοιποι 7.337, δηλαδή περίπου το 69%, ήσαν κατάδικοι, από τους οποίους οι 2.372, δηλαδή περίπου το 32%, για παραβάσεις του νόμου περί ναρκωτικών, ενώ οι υπόλοιποι 4.965, δηλαδή το 68%, για άλλα αδικήματα. Αλλά και σε σχέση με τις επιβληθείσες ποινές, παρατηρείται σημαντική ανισοκατανομή μεταξύ των καταδίκων, αφού σε 6.524 άτομα, δηλαδή στο 89% περίπου των καταδίκων, έχουν επιβληθεί ποινές από πρόσκαιρη κάθειρξη 5 έως 15 ετών και πάνω (συγκεκριμένα, σε 5.564 άτομα ή στο 76% των καταδίκων) μέχρι ποινή ισόβιας κάθειρξης (σε 960 άτομα δηλαδή στο 13%). Οι υπόλοιποι 763 κρατούμενοι κατάδικοι, δηλαδή μόλις το 11% του συνόλου, εκτίουν ποινές φυλάκισης μέχρι 5 έτη - ενώ ασφαλώς υπάρχουν ανάμεσά τους και κάποιοι που δεν μπόρεσαν να μετατρέψουν ή/και να εξαγοράσουν ποινές μέχρι 6 μήνες, από 6 μήνες μέχρι 1 χρόνο και από 1 έως 2 χρόνια4. Εξακολουθεί, επομένως, να παραμένει επίκαιρη η προσέγγιση του Συνηγόρου του Πολίτη στο ζήτημα του σωφρονιστικού υπερπληθυσμού, όπως συμπυκνώνεται στη θέση, που διατύπωσε ήδη από την πρώτη Ετήσια Ειδική Έκθεση του ΕΜΠ το 2014, ότι «αποτελεί ζήτημα αιχμής για τη διασφάλιση του σκληρού πυρήνα των θεμελιωδών δικαιωμάτων» των κρατουμένων5, ενώ η αντιμετώπισή του εντάσσεται στην προοπτική μιας «“ολιστικής” επανεξέτασης 3 4 5 Υπουργείο Δικαιοσύνης, «Χωρητικότητα Καταστημάτων Κράτησης» http://www. ministryofjustice.gr/site/el/ΣΩΦPOΝΙΣΤΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ/Στατιστικάστοιχείακρατουμένων.aspx Υπουργείο Δικαιοσύνης, «Γενικός Στατιστικός Πίνακας Κρατουμένων - Ποινών κατά την 1η Ιανουαρίου εκάστου έτους (2003-2019)» http://www.ministryofjustice.gr/ site/el/ΣΩΦPOΝΙΣΤΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ/Στατιστικάστοιχείακρατουμένων.aspx Συνήγορος του Πολίτη, Ετήσια Ειδική Έκθεση ΕΜΠ 2014, σελ. 5 https://www. synigoros.gr/resources/docs/greek_web.pdf