Το περιεχόμενο που αφορά την κράτηση στην Ελλάδα βασίζεται σε έρευνα που διεξάγουν τα μέλη της ομάδας μας από το 2011. Αυτή περιλαμβάνει: συνεντεύξεις με κρατούμενες γυναίκες και το προσωπικό στο Κέντρο Κράτησης Αλλοδαπών (ΚΚΑ) στην οδό Πέτρου Ράλλη (2011)· συμμετοχική παρατήρηση σε χώρους κράτησης (2011-2012)· ένα πενταετές ερευνητικό έργο (2015-2019) σχετικά με τις επίσημες και ανεπίσημες διαδικασίες παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, το οποίο περιλάμβανε επισκέψεις σε διάφορους χώρους κράτησης (ΚΚΑ Πέτρου Ράλλη, ΚΚΑ Αμυγδαλέζας, ΚΚΑ Κω, χώρο κράτησης στο Αεροδρόμιο Αθηνών και το Αστυνομικό Τμήμα Ελληνικού-Αργυρούπολης)· συνεντεύξεις με εργαζόμενους σε ΜΚΟ, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, άτομα που δραστηριοποιούνται σε φιλανθρωπικές ή εθελοντικές οργανώσεις, ακτιβιστές και δημοσιογράφους (2018-2020)· καθώς και μια συνεργασία μεταξύ των προαναφερθέντων μελών. Πέρα από τις συνεντεύξεις, αξιοποιούμε εκτενώς δευτερογενές υλικό, όπως εκθέσεις ΜΚΟ και φορέων παρακολούθησης, δημοσιεύματα στα μέσα ενημέρωσης και περιεχόμενο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όλα τα δεδομένα που αναρτώνται στην πλατφόρμα υποβάλλονται σε διαδικασία τεχνικού ελέγχου, ώστε να επαληθευτεί η ακρίβεια της χρήσης των πηγών και να διασφαλιστεί η ορθότητα των πληροφοριών.

Οι μαρτυρίες και τα περιστατικά που δημοσιεύονται στην πλατφόρμα συλλέγονται μέσω ενός δικτύου ανταποκριτών πεδίου και ερευνητών, οι οποίοι είναι μέλη διαφόρων οργανώσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Οι συνεντεύξεις για τη συλλογή μαρτυριών είναι ημι-δομημένες και σχεδιασμένες έτσι ώστε η συζήτηση να καθοδηγείται από τις εμπειρίες των ίδιων των συμμετεχόντων. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιούνται είτε τηλεφωνικά είτε δια ζώσης, σε κοινοτικά κέντρα που παρέχουν συγκεκριμένες υπηρεσίες.

Θάνατοι αλλοδαπών υπηκόων κατά τη διάρκεια κράτησης

Η βιβλιοθήκη περιλαμβάνει καταγραφές θανάτων αλλοδαπών υπηκόων σε αστυνομικά τμήματα και κέντρα κράτησης μεταναστών στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2000–2026. Βασικό κριτήριο ένταξης είναι το άτομο να ήταν αλλοδαπός υπήκοος υπό αστυνομική ή διοικητική κράτηση κατά τον χρόνο του θανάτου του, ανεξάρτητα από το εάν κρατούνταν για διοικητικούς ή ποινικούς λόγους. Περιλαμβάνονται θάνατοι που σημειώθηκαν εντός των χώρων κράτησης, κατά τη μεταγωγή από ή προς αυτούς από την αστυνομία, καθώς και σε νοσοκομεία, εφόσον το άτομο εξακολουθούσε να τελεί υπό αστυνομική κράτηση κατά τον χρόνο του θανάτου του. Εξαιρούνται θάνατοι σε σωφρονιστικά καταστήματα, σε ανοιχτές δομές φιλοξενίας προσφύγων, καθώς και θάνατοι που σημειώθηκαν μετά την αποφυλάκιση ή την απελευθέρωση από την κράτηση. Ένα επιπλέον κενό αφορά περιπτώσεις ατόμων που πέθαναν σε σωφρονιστικά καταστήματα ενώ ανέμεναν την απέλασή τους ή τη μεταφορά τους σε κέντρα διοικητικής κράτησης. Εξαιρούνται επίσης περιπτώσεις στις οποίες δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί ότι το άτομο ήταν αλλοδαπός υπήκοος.

Οι πηγές περιλαμβάνουν στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας σχετικά με θανάτους αλλοδαπών υπηκόων, και συγκεκριμένα αυτοκτονίες σε αστυνομικά τμήματα κατά την περίοδο 2000–2024, το σύνολο των θανάτων (συμπεριλαμβανομένων των αυτοκτονιών) σε αστυνομικά τμήματα κατά την περίοδο 2000–2024, θανάτους κατά τη διάρκεια ή μετά τη μεταφορά από χώρους κράτησης σε νοσοκομεία κατά την περίοδο 2012–2024, καθώς και θανάτους σε Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών κατά την περίοδο 2013–2024. Τα στοιχεία αυτά αποκτήθηκαν μέσω δύο ξεχωριστών αιτημάτων πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα και πληροφορίες (Freedom of Information – FOI), τα οποία υποβλήθηκαν στην Ελληνική Αστυνομία τον Οκτώβριο του 2025 από ερευνητές και ερευνήτριες του πανεπιστημίου της Οξφόρδης που συμμετέχουν στην πλατφόρμα Detention Landscapes. Αξιοποιήθηκαν επίσης στοιχεία που διαβίβασε η Ελληνική Αστυνομία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (CPT), σχετικά με θανάτους αλλοδαπών υπό κράτηση κατά την περίοδο 2022–2025 (βλ. Παράρτημα Β11 στην απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης προς την CPT). Επιπλέον περιπτώσεις εντοπίστηκαν μέσω δευτερογενών πηγών, όπως δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, ανακοινώσεις συλλογικοτήτων και δημοσιεύσεις μη κυβερνητικών οργανώσεων και ανεξάρτητων μηχανισμών ελέγχου τών συνθηκών κράτησης, συμπεριλαμβανομένων της CPT και του Συνηγόρου του Πολίτη. Αξιοποιήθηκε επίσης περιορισμένος αριθμός μαρτυριών κρατουμένων, οι οποίες συλλέχθηκαν από ερευνητές και ερευνήτριες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του Δικτύου Παρακολούθησης της Βίας στα Σύνορα (Border Violence Monitoring Network). Η αρχική αναζήτηση πραγματοποιήθηκε στα ελληνικά και στα αγγλικά και συμπληρώθηκε από αναζητήσεις σε επιπλέον γλώσσες, ανάλογα με τις εθνικότητες των ατόμων που περιλαμβάνονταν στις καταγεγραμμένες περιπτώσεις.

Κατά την επεξεργασία των στοιχείων που παρασχέθηκαν από την Ελληνική Αστυνομία εντοπίστηκαν σημαντικά προβλήματα. Τα στατιστικά στοιχεία για τους θανάτους και τις αυτοκτονίες σε αστυνομικά τμήματα, καθώς και για τους θανάτους κατά τη διάρκεια ή μετά τη μεταφορά σε νοσοκομείο, παρασχέθηκαν σε συγκεντρωτική μορφή (ανά έτος και Αστυνομική Διεύθυνση), χωρίς επιμέρους πληροφορίες, όπως η ακριβής ημερομηνία και ο συγκεκριμένος τόπος θανάτου. Αυτό δυσχέρανε τη διασταύρωσή τους με άλλες πηγές. Εντοπίστηκαν επίσης ασυμφωνίες μεταξύ διαφορετικών συνόλων δεδομένων της αστυνομίας, καθώς και ανεξήγητες αποκλίσεις, όπως η καταγραφή 11 θανάτων σε αστυνομικά τμήματα στην περιοχή αρμοδιότητας της Αστυνομικής Διεύθυνσης Πειραιά μόνο κατά το έτος 2003, για τους οποίους δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστούν επιβεβαιωτικές πληροφορίες από άλλες πηγές. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αστυνομία δεν απάντησε στα συμπληρωματικά αιτήματα παροχής διευκρινίσεων σχετικά με τις ασυμφωνίες στα δεδομένα. Έπειτα από παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη, η αστυνομία αρνήθηκε εκ νέου να παράσχει αναλυτικότερη κατανομή των συγκεντρωτικών στοιχείων, επικαλούμενη τον υπέρμετρο γραφειοκρατικό φόρτο που θα συνεπαγόταν μια τέτοια διαδικασία.

Οι θάνατοι συνδέονται με τη δομή κράτησης στην οποία βρισκόταν το άτομο κατά τον χρόνο του θανάτου του. Στις περιπτώσεις όπου ένα άτομο μεταφέρθηκε από τη δομή κράτησης σε νοσοκομείο και απεβίωσε εκεί, η καταγραφή συνδέεται με τη δομή κράτησης και όχι με το νοσοκομείο. Όταν οι θάνατοι καταγράφονται στα επίσημα στατιστικά στοιχεία ανά Αστυνομική Διεύθυνση και όχι ανά συγκεκριμένη δομή κράτησης, δημιουργούνται ξεχωριστές εγγραφές χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένο χώρο κράτησης. Οι αιτίες και οι συνθήκες θανάτου, καθώς και η παρουσία ιατρικού προσωπικού στην αντίστοιχη δομή κράτησης, καταγράφονται σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές. Κατά κανόνα, ιατρικό προσωπικό υπάρχει μόνο στα Προαναχωρησιακά Κέντρα Κράτησης Αλλοδαπών (ΠΡΟΚΕΚΑ) και όχι στα αστυνομικά τμήματα ή σε άλλους χώρους κράτησης. Προκειμένου να αποτυπωθεί το γεγονός ότι οι ιατρικές ομάδες στα ΠΡΟΚΕΚΑ έχουν περιορισμένη παρουσία, κυρίως κατά τη διάρκεια της ημέρας, καθώς και τα εκτενώς τεκμηριωμένα κενά στην παροχή υγειονομικής περίθαλψης, η παρουσία ιατρικού προσωπικού καταχωρίζεται στη σχετική κατηγορία ως περιορισμένη.

Το σύνολο δεδομένων δεν πρέπει να θεωρείται πλήρης καταγραφή όλων των θανάτων αλλοδαπών υπηκόων σε αστυνομική και διοικητική κράτηση στην Ελλάδα κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Περιλαμβάνει τους θανάτους που κατέστη δυνατό να εντοπιστούν μέσω των διαθέσιμων πηγών. Στα επίσημα στατιστικά στοιχεία της αστυνομίας υπάρχουν σημαντικά κενά και ασυμφωνίες, ενώ η τεκμηρίωση από τα μέσα ενημέρωσης, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και άλλες μη επίσημες πηγές είναι άνιση μεταξύ διαφορετικών χρονικών περιόδων και περιπτώσεων. Πολλά δημοσιεύματα των αρχών της δεκαετίας του 2000, ιδίως σε γλώσσες πέραν της ελληνικής, δεν έχουν ψηφιοποιηθεί ή δεν είναι εύκολα εντοπίσιμα μέσω διαδικτυακών αναζητήσεων. Επομένως, ορισμένοι θάνατοι ενδέχεται να έχουν καταγραφεί μόνο σε έντυπα αρχεία. Η περιορισμένη πρόσβαση στους χώρους κράτησης και η ανεπαρκής ανεξάρτητη παρακολούθησή τους επηρεάζουν επίσης τη δυνατότητα αναδρομικής διερεύνησης και τεκμηρίωσης των περιστατικών. Το σύνολο δεδομένων επικαιροποιείται καθώς εντοπίζονται νέες περιπτώσεις και πρόσθετες πληροφορίες, ενώ οι υπάρχουσες εγγραφές ενδέχεται να αναθεωρούνται όταν προκύπτουν νέα στοιχεία που αποσαφηνίζουν ή αντικρούουν τις ήδη διαθέσιμες πληροφορίες.