50 ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 5. Ψυχιατρικός Εγκλεισμός 5.α. Γενικές ετήσιες διαπιστώσεις Μετά την εμπειρία 25 και πλέον χρόνων εφαρμογής των διατάξεων του ν. 2071/1992 για την ακούσια νοσηλεία ψυχικά πασχόντων, κοινό τόπο πια αποτελεί η μη ουσιαστική εφαρμογή στην πράξη των διατάξεων που έχουν τεθεί για την διασφάλιση των δικαιωμάτων των φερομένων ως ψυχικά ασθενών. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι διατάξεις του ν. 2071/1992 έχουν κατ’ επανάληψη οδηγήσει την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου σε έκδοση εγκυκλίων και γνωμοδοτήσεων23 και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε καταδικαστικές αποφάσεις σε βάρος της χώρας μας24. Περαιτέρω αποτελεί κοινή παραδοχή, ότι η μόνη πρόβλεψη του νόμου για ψυχιατρική περίθαλψη μέσω της ακούσιας νοσηλείας, χωρίς ουσιαστική θεσμική δυνατότητα για παροχή και ανάπτυξη της ψυχιατρικής φροντίδας στην κοινότητα, έχει αυξήσει τον αριθμό των ακούσιων νοσηλειών σε κλειστού τύπου δομές. Οι βασικές διαπιστώσεις που εξάγονται από τα στοιχεία του ΕΜΠ είναι μάλλον απογοητευτικές για την ουσιαστική εφαρμογή του νόμου: η συντριπτική πλειονότητα των υποθέσεων εκδικάζεται χωρίς την παρουσία του ενδιαφερομένου, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχει γίνει ορθή κλήτευση του φερόμενου ως ασθενή, εντελώς δε σπάνια ασκείται ένδικο μέσο κατά της απόφασης που διατάσσει την ακούσια νοσηλεία. Τα παραπάνω θα πρέπει να συνδυαστούν και με την καθημερινότητα που βιώνεται στις εισαγγελίες και στα Ψυχιατρικά Νοσοκομεία, ιδίως των μεγάλων αστικών κέντρων: συγγενείς ζητούν από τον εισαγγελέα να επιληφθεί και να κινήσει την διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας, εκείνος με τη σειρά του εκδίδει εισαγγελική παραγγελία για εξέταση, η αστυνομία επιλαμβάνεται, ο φερόμενος ως ασθενής οδηγείται με περιπολικό σε ψυχιατρική κλινική για εξέταση. Κατά την ακούσια νοσηλεία γίνεται παρατεταμένη χρήση περιοριστικών μέτρων (προστατευτικού κλινοστατισμού/καθήλωσης επί κλίνης κατά κύριο λόγο) στους ασθενείς λόγω έλλειψης προσωπικού, έλλειψης κατάλληλης κατάρτισης του προσωπικού σχετικά με τους περιορισμούς και έλλειψης αυστηρών κριτηρίων για τη χρήση των μεθόδων περιορισμού ασθενών στα διεθνή πρότυπα. 23 24 ΓνωμΕισΑΠ 12/2006: ΠοινΔικ 2006, σελ. 1403 = ΠοινΧρ 2007, σελ. 946, ΠαραγγΕισΑΠ 1421/19.9.2004: ΠοινΔικ 2004, σελ. 1386 επ., ΕγκΕισΑΠ 504/13.2.1996: Υπεράσπιση 1996, σελ. 698 επ. Αποφάσεις «Βενιός κατά Ελλάδος» (5.7.2011), «Καραμανώφ κατά Ελλάδος» (26.7.2011)