2.5.2/ ÄÉÊÁÉÏ-ÐÏËÉÔÉÊÏ ÊÅÍÏ ÁÐÙËÅÉÁ ÄÉÊÁÉÙÌÁÔÙÍ Οι µετανάστες κατά τη διάρκεια της κράτησής τους αλλά και στη µετέπειτα παραµονή τους στην επικράτεια, έχουν χάσει κάθε προηγούµενη ιδιότητα και κοινωνική τους θέση και δεν αποτελούν υποκείµενα δικαίου, ολόκληρη η ύπαρξή τους καταντά µια, êáôÜ ôïí G. Agamben, γυµνή ζωή, µια ζωή απογυµνωµένη από κάθε δικαίωµα. Όντας συγχρόνως ήδη από την άφιξή τους µη-πολίτες εν τέλει αποκτούν την «αφηρηµένη γυµνότητα του να µην είσαι παρά άνθρωπος».50 Όπως αναφέρει σχετικά η H. Arendt, «Τα δήθεν αναπαλλοτρίωτα δικαιώµατα του ανθρώπου αποδείχτηκαν ανίσχυρα όποτε εµφανίζονταν άνθρωποι που δεν ήταν πολίτες κανενός κυρίαρχου κράτους».51 Φαίνεται δηλαδή ότι τα ανθρώπινα δικαιώµατα προϋποθέτουν την ιδιότητα του πολίτη. «... η διακήρυξη των δικαιωµάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη...» παρατήρησε ο G. Agamben, µε την αναδροµική γνώση δύο αιώνων, ότι δεν διευκρίνιζε αν ”οι δύο όροι [άνθρωπος και πολίτης] κατονόµαζαν δύο διαφορετικές πραγµατικότητες” ή αν, αντιθέτως, ο πρώτος όρος εννοούνταν ανέκαθεν ως ”ήδη περιεχόµενος στον δεύτερο”, αν δηλαδή φορέας των δικαιωµάτων ήταν ο άνθρωπος που ήταν επίσης (ή καθόσον ήταν) και πολίτης. Άρα το υποκείµενοπρόσφυγας, όντας εκείνο που δεν εµπεριέχει καµία άλλη ιδιότητα πέραν αυτής του ανθρώπινου όντος, σηµατοδοτεί την ίδια «την κρίση των δικαιωµάτων». Από ό,τι φαίνεται, χρειαζόταν ίσως µια θεσµικά καλύτερα εδραιωµένη «διακήρυξη και συµφωνία ως ”δύναµη ορισµού” -όπως την ονοµάζει ο G. Agamben- των δικαιωµάτων, κάποιος ισχυρότερος πολιτικός φορέας προκειµένου να κατοχυρωθεί η ίδια η ανθρώπινη υπόσταση των ανθρώπων, πόσο µάλλον των προσφύγων που, ως υποκείµενα που βιώνουν την εν λόγω συνθήκη δεν ενέχουν ουσιαστικά, καµία άλλη δικαιοπολιτική υπόσταση. Εδώ γεννιέται η απορία περί του ρόλου διαφόρων επιτροπών και οργανισµών, διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων που ισχυρίζονται ότι επιχειρούν να αντιµετωπίσουν το πρόβληµα των προσφύγων και των ανθρωπίνων δικαιωµάτων. Οι δραστηριότητες της Ύπατης Αρµοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, της Διεθνούς Αµνηστίας όπως και πολλών άλλων έχουν ανθρωπιστικό, τουλάχιστον φαινοµενικά, χαρακτήρα και όχι πολιτικό. Τουλάχιστον στην περίπτωση των προσφύγων και εφόσον 32 αυτοί αποτελούν ένα µαζικό φαινόµενο και όχι µεµονωµένες ατοµικές περιπτώσεις, οι οργανώσεις αυτές αποδεικνύονται ανίκανες. Παρ’ όλες τις επίσηµες βαρύγδουπες επικλήσεις περί των «ιερών και αναπαλλοτρίωτων» δικαιωµάτων του ανθρώπου, φαίνεται ότι όχι µόνο δεν επιλύουν το πρόβληµα αλλά ούτε καν το αντιµετωπίζουν µε τον προσήκοντα τρόπο. Ακόµη περισσότερο, νοµιµοποιώντας µε τις διακηρύξεις τους το διαχωρισµό µεταξύ ανθρώπου και πολίτη δείχνουν να αντιλαµβάνονται τη ζωή των µεταναστών ως γυµνή ζωή. Για το λόγο αυτό, παρατηρεί ο G. Agamben «διατηρούν, παρά τη θέλησή τους, µια µυστική αλληλεγγύη µε τις δυνάµεις που θα όφειλαν να µάχονται».52 Η λογική της ύπαρξης αυτών των οργανώσεων έγκειται ουσιαστικά στη συµπλήρωση των ανθρωπιστικών «κενών» των σύγχρονων κρατών. Η δε συγκοινωνία, σε επίπεδο οικονοµικό και σε επίπεδο στελέχωσης (των υψηλών βαθµίδων της ιεραρχίας τους), µε τις κρατικές εξουσίες θέτουν σε αµφιβολία το κατά πόσον «η θέλησή τους» είναι «να µάχονται τις δυνάµεις» των οποίων το ανθρωπιστικό κενό προσπαθούν να καλύψουν. ÍÏÌÏÈÅÔÉÊÇ ÊÁÉ ÁÓÔÕÍÏÌÉÊÇ ÂÉÁ “ãõìíÞ æùÞ ùò öïñÝáò ôïõ äåóìïý ìåôáîý âßáò êáé äéêáßïõ” W. Benjamin «...παρόλο που έχω συνείδηση της αξιοπρέπειάς µου, δεν καταφέρνω να εµποδίσω τον εαυτό µου να θεωρεί τους φύλακες σαν ανώτερα όντα. Το αίσθηµα της αιχµαλωσίας δρα σαν ένα δηλητήριο που το απορροφά κανείς µε µικρές δόσεις και µεταµορφώνει το χαρακτήρα. Είναι κάτι περισσότερο από µια απλή ψυχική µεταβολή, περισσότερο από ένα σύµπλεγµα κατωτερότητας. Έχω την εντύπωση ότι πρόκειται για µοιραία φυσική εξέλιξη (...) Δεν ήξερα πόσο γρήγορα συνηθίζει κανείς, να υπολογίζει σα βιολογικό ανώτερο είδος µια προνοµιούχα τάξη και να παραδέχεται τα προνόµιά της σα νόµιµα και φυσιολογικά... (ο φύλακας) κι εγώ βλέπουµε αυτό το φαινόµενο µε την ίδια απάθεια που βλέπουµε τα φαινόµενα που επαναλαµβάνει η φύση εδώ και αιώνες, χωρίς να µας κάνουν καµία εντύπωση ή να τα θεωρούµε παράδοξα. Κι αν ένας επαναστάτης γεµάτος ενθουσιασµό ερχόταν να µας δηλώσει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, θα του γελούσαµε κατάµουτρα: ... (ο φύλακας) µε τη καρδιά του, εγώ ίσως λίγο πικρόχολα, αλλά θα ήτανε το ίδιο»53 50: Bauman Z., ÑåõóôÞ áãÜðç, óåë. 219, Âéâëéïðùëåßïí ôçò “åóôßáò”, ÁèÞíá, 2006, üðïõ ìåôáöÝñåôáé áðü ôï óõããñáöÝá ç ó÷åôéêÞ ðáñáôÞñçóç ôïõ E. Burke. 51: ibid., óåë. 220 52: Agamben G., Homo Sacer, êõñßáñ÷ç åîïõóßá êáé ãõìíÞ æùÞ, óåë. 211, Scripta, ÁèÞíá, 2005 53: Kïestler A., ÉóðáíéêÞ ÄéáèÞêç, óåë. 133-134, ÊÜêôïò, ÁèÞíá, 1975