της εικόνας τους στη µνήµη και αναπαραγωγής της. Αυτό µπορεί να συµβαίνει λόγω του ότι οι περίοδοι της κράτησής τους φαίνεται να αποτελούν αναµνήσεις που θα ήθελε κανείς να αποβάλει (όχι να παρακάµψει). Παρόλα αυτά, ορισµένοι µετανάστες που περιγράφουν συνθήκες κράτησης που έλαβε χώρα πολλά χρόνια πριν είναι σε θέση να αναφέρουν λεπτοµέρειες. Ενίοτε µεταφέρουν µε ευκολία τη σφαιρική συνείδηση του χώρου που βίωσαν. Έτσι δύσκολα µπορεί κανείς να συµπεράνει ότι ο χρόνος που έχει περάσει από τότε είναι το µοναδικό στοιχείο αλλοίωσης και εξασθένησης της εικόνας του χώρου από τη µνήµη. Σίγουρα ο µηχανισµός της µνήµης καθορίζεται από πολλούς παράγοντες και λειτουργεί διαφορετικά σε κάθε άτοµο. Η συνείδηση όµως του τόπου, η συγκροτηµένη εικόνα της δοµής του και η γνώση της τοποθεσίας του στην πόλη ή στην ευρύτερη περιοχή εξαρτώνται και από το βίωµα του χώρου και της πορείας προς αυτόν. Σε πολλές περιπτώσεις η µεταφορά των κρατουµένων προς το χώρο κράτησής τους πραγµατοποιείται µε κλούβες. Οι κρατούµενοι συνήθως είναι καταπονηµένοι σωµατικά από την προηγηθείσα πορεία τους. Η σύλληψη και µεταγωγή τους γίνεται σε δυσµενείς συνθήκες και η σωµατική ή ψυχολογική βία δεν είναι απούσα.43 Συγχρόνως, η σχέση των κρατουµένων µε τον περιβάλλοντα της κράτησης χώρο είναι ανύπαρκτη. Η µη εποπτεία του εξωτερικού του χώρου κράτησης, ο µη προαυλισµός,44 ο περιορισµός της κίνησης στο εσωτερικό οδηγούν στην αποσπασµατική συνείδηση του χώρου και της τοποθεσίας του. Ανάγουν το εκ των πραγµάτων κατακερµατισµένο βίωµα του εγκλεισµού σε παρελθοντικό κενό. Όπως παρατηρεί ο Z. Bauman, προκαθορισµένων ενεργειών και πράξεων (εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις). Η ζωή µέσα στους χώρους κράτησης είναι απόλυτα περιφραγµένη από ένα εκ των προτέρων διαµορφωµένο πρόγραµµα που περιλαµβάνει τακτική σίτιση, συγκεκριµένες ώρες εξόδου από το κελί στο διάδροµο ή σε άλλο αυστηρά οριοθετηµένο χώρο (στην καλύτερη περίπτωση που αυτή πραγµατοποιείται) ή ακόµη και στους χώρους υγιεινής. Η έξοδος από το κελί, ακόµα και όταν είναι µεγάλη ανάγκη, κατά κανόνα περιγράφεται ως κάτι το πραγµατικά δύσκολο. «...στα στρατόπεδα συγκέντρωσης προσφύγων ο χρόνος αποκλείεται από τυχόν ποιοτική αλλαγή. Παραµένει χρόνος δεν είναι όµως πλέον ιστορία….νέα χρονική ποιότητα: µια «παγωµένη παροδικότητα», µια συνεχιζόµενη, διαρκή κατάσταση προσωρινότητας, µια διάρκεια που συντίθεται από στιγµές εκ των οποίων ούτε µια δε βιώνεται ως στοιχείο του διηνεκούς… για τους τροφίµους των στρατοπέδων προσφύγων, η προοπτική µακροπρόθεσµων επακολουθιών και των συνεπειών τους δεν συνιστά µέρος της εµπειρίας τους… οι έγκλειστοι πρόσφυγες µαθαίνουν να ζουν, ή µάλλον να επι- ζουν, µέρα µε την µέρα στην αµεσότητα της στιγµής, βουτηγµένοι… στην απελπισία που ζυµώνεται στο εσωτερικό των τοίχων»45 Η δυνατότητα συναναστροφής και οµαδοποίησης σε ένα περιβάλλον που επικρατούν οι προαναφερόµενες συνθήκες είναι σχεδόν αδύνατη. Κατά κανόνα, η σύνθεση των κρατουµένων στο ίδιο κελί είναι ανοµοιογενής. Άτοµα από διαφορετικές εθνικότητες τοποθετούνται µαζί, γεγονός που κατά έναν από τους πρώην κρατούµενους, «γίνεται συνειδητά για να επιτευχθεί ένα είδος αποµόνωσης». Ο συγχρωτισµός, για µεγάλο διάστηµα, σε συνθήκες συνωστισµού, ατόµων διαφορετικών ηλικιών, από διαφορετικά µέρη και µε διαφορετικές ιστορίες, που δε µπορούν να επικοινωνήσουν λόγω γλώσσας ή που τους είναι δύσκολο προκαλεί αναπόφευκτα προστριβές και διενέξεις (όπως σε πολλές περιπτώσεις αναφέρεται). Η αποµόνωση και η µοναξιά τείνουν να µετατρέψουν το σύνολο των εγκλείστων σε ένα άθροισµα ατοµικών υπάρξεων χωρίς την αίσθηση της κοινότητας. Το φαινόµενο περιγράφεται από τον M. Foucault ως «αυθόρµητη ατοµικοποίηση της Η καθηµερινή ζωή των κρατουµένων, όπως αυτή περιγράφεται, στη συνθήκη περιορισµού κίνησης και διαρκούς επιτήρησης, αποτελεί ένα σύνολο 30 «...äå ãíþñéæá ôç äýíáìç áõôþí ôùí ... äõíÜìåùí ðïõ ðáñáëýïõíå áðü ìÝóá ôç äñÜóç ôçò ðëåéïøçößáò....» Arthur Koestler Σε αυτό το καθεστώς, το άτοµο δε µπορεί παρά να αποκτήσει συνήθειες τάξης και υπακοής µακριά από κάθε πρωτοβουλιακή ενέργεια και αυτοοργάνωση (εκτός από εξαιρετικά λίγες περιπτώσεις πιο «χαλαρής» επιτήρησης και επάρκειας χώρου). Αναφέρεται πως µετά το πρώτο σοκ της εισαγωγής στο χώρο, η επίδραση του εγκλεισµού γίνεται εµφανής στο άτοµο µέσω της απόλυτης αδράνειας.46 Στα περισσότερα κέντρα κράτησης εξάλλου η ακινησία είναι η µόνιµα και εξ’ αρχής επιβαλλόµενη κατάσταση του σώµατος και αποτελεί βασικό στοιχείο της τεχνολογίας του εγκλεισµού των εν λόγω χώρων. ôï ðñüâëçìá ôïõ ÷ñüíïõ åßíáé ôï âáóéêü ðñüâëçìá ôçò öõëáêÞò. Áõôü Üëëùóôå óõìâáßíåé ìå üëåò ôéò ìïñöÝò ôçò ýðáñîçò ðïõ ïé óõíèÞêåò ôçò âñßóêïíôáé óå ôå÷íçôü ðåñéïñéóìü Arthur Kïestler 43: ÐáñÜñôçìá â, ðßíáêáò 8 44: ÐáñÜñôçìá â, ðßíáêáò 9 45: Báuman Z., ÑåõóôÞ áãÜðç, óåë. 245-6, Âéâëéïðùëåßïí ôçò “Åóôßáò”, ÁèÞíá, 2006 46: ÁíáöÝñåôáé áðü õðÜëëçëï ôçò “ÉáôñéêÞò ÐáñÝìâáóçò”, ó÷åôéêÜ ìå ôï ÔìÞìá Áëëïäáðþí ÁèÞíáò (ðáñÜñôçìá ã)