Σε αυτό το άρθρο επιχειρώ να παρουσιάσω το Κέντρο Κράτησης της Παγανής στη
Λέσβο (ενεργό έως το Φθινόπωρο του 2009) ως ένα χώρο, ή τόπο, που έχω
χαραγμένο στη μνήμη μου, μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά, ως το πουθενά.
Κυριολεκτικά, επειδή η φυλακή αυτή, αν κι εντός του νησιού, χωρικά ήταν
τοποθετημένη πράγματι στο πουθενά, σε ακατοίκητη περιοχή και βιομηχανική ζώνη,
δεν ήταν ορατή αλλά ούτε και εύκολα προσπελάσιμη εκτός αλλά ταυτόχρονα εντός
της πόλης της Μυτιλήνης, εφόσον βρίσκεται μόνο 4χλμ έξω από το κέντρο της .
Μεταφορικά είναι ένας τόπος στο πουθενά, διότι κατά μια έννοια λειτουργούσε ως
ενδιάμεση ζώνη, ή όπως λέει η Γιούτα Λαόυτ-Μπάκας (2006) ως «γκρίζα ζώνη
αναμονής», δηλαδή ως μεταβατική περίοδος ανάμεσα στη νομιμότητα και την
παρανομία και ως σύνορο καθώς οι άνθρωποι «(…) που κρατούνται σε αυτά εντός
των συνόρων θεωρείται ότι δεν έχουν ακόμα φτάσει στην επικράτεια του κράτους»
(Πετράκου 2009: 42). Ως
τόπος στο πουθενά υποδηλώνει το μετέωρο νομικό
καθεστώς και μέλλον των ανθρώπων «χωρίς χαρτιά» - νομικά μετέωρος άλλωστε
τόπος και αυτός. Επίσης, επιχειρώ να παρουσιάσω το Κέντρο Κράτησης της Παγανής
ως ένα ετεροτοπικό τοπίο, επειδή ήταν γεμάτο από αντιφάσεις, αμφισημίες και
παράδοξα και μέσα σε αυτό επικρατούσε μια άλλη λογική (παράλογη κατά το
πλείστον, απάνθρωπη και εξευτελιστική για τους κρατούμενους), η οποία διέπονταν
από κανόνες διαμορφωμένους μεν βάσει νόμων και προεδρικών διαταγμάτων,
εφαρμοζόμενων ή ερμηνευόμενων δε μέσα από ένα παραμορφωτικό και
διαστρεβλωτικό φακό. Μέσα από τον διαστρεβλωτικό φακό οι εισερχόμενοι στον
συγκεκριμένο τόπο παράτυποι μετανάστες μεταμορφώνονταν σε «λαθρομετανάστες»,
«παράνομους», «ταλιμπάν» και «ζώα», η φυλακή μεταμορφώνονταν είτε σε
«καταυλισμό», είτε σε «ξενοδοχείο πέντε αστέρων5», οι ανήλικοι μεταμορφώνονταν
σε ενήλικες6 και όλοι μαζί φυσικά μεταμορφώνονταν σε φορείς ασθενειών και
«επικίνδυνους». Από την άλλη, στον κρατικό λόγο η φυλακή μεταμορφώνονταν σε
χώρο υποδοχής και η κράτηση κατά τον ίδιο τρόπο σε φιλοξενία.
5
Όπως χαρακτηριστικά μου είπε ένας ειδικός φρουρός «στην πατρίδα τους ζούσαν σε καλύτερα
μέρη;».Οι χαρακτηρισμοί αυτοί εντός των εισαγωγικών αποτελούν εκφράσεις που χρησιμοποιούσαν
καθημερινά εργαζόμενοι του κέντρου φρουροί, γενικών καθηκόντων, εργάτες νομιμοποιώντας κατ’
αυτόν τον τρόπο την παραβίαση δικαιωμάτων που πραγματοποιούνταν εκεί μέσα
6
Βλ. και κείμενο της Δέμελη σε αυτόν τον τόμο.
5