5. Ο Συνήγορος του Πολίτη ως εθνικός μηχανισμός διερεύνησης περιστατικών αυθαιρεσίας Ο Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (εφεξής Ε.ΜΗ. ΔΙ.Π.Α.) συστάθηκε με τον Ν. 4443/2016, με την ανάθεση στον Συνήγορο του Πολίτη της ειδικής αρμοδιότητας να λειτουργεί ως παράλληλος, εξωτερικός και ανεξάρτητος μηχανισμός ελέγχου και έρευνας καταγγελιών για περιστατικά αυθαιρεσίας στα σώματα ασφαλείας. Με αφετηρία τον Ιούνιο του 2017, και διανύοντας πλέον τον έβδομο χρόνο άσκησης της συγκεκριμένης αρμοδιότητας, ο Συνήγορος του Πολίτη συλλέγει, καταγράφει, αξιολογεί και διερευνά ή προωθεί προς άσκηση πειθαρχικού ελέγχου στις αρμόδιες υπηρεσίες, καταγγελίες για πράξεις, ενέργειες ή παραλείψεις του ένστολου προσωπικού της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής, του Πυροσβεστικού Σώματος, αλλά και των υπαλλήλων των καταστημάτων κράτησης, οι οποίες εκδηλώθηκαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους ή κατά κατάχρηση της ιδιότητάς τους και αφορούν σε βασανιστήρια και άλλες προσβολές της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, κατά την έννοια του άρθρου 137Α του Ποινικού Κώδικα, παράνομες εκ προθέσεως προσβολές κατά της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας, της υγείας και της προσωπικής ή γενετήσιας ελευθερίας, παράνομη χρήση πυροβόλου όπλου και παράνομη συμπεριφορά, για την οποία υπάρχουν ενδείξεις ότι διενεργήθηκε με ρατσιστικό κίνητρο ή η οποία ενέχει άλλου είδους διακριτική μεταχείριση. Ο Εθνικός Μηχανισμός επιλαμβάνεται υποθέσεων μετά από γραπτή επώνυμη καταγγελία, αυτεπάγγελτα ή κατόπιν παραπομπής από τον αρμόδιο Υπουργό ή Γενικό Γραμματέα. Η δράση του εποπτεύεται και συντονίζεται από τον ίδιο τον Συνήγορο του Πολίτη και η λειτουργία του διέπεται από σχετικό Κανονισμό (Φ10/23145/2020, Φ.Ε.Κ. Β’, 2359). Ασκώντας την εν λόγω ειδική αρμοδιότητα, ο Συνήγορος του Πολίτη αξιολογεί τις καταγγελίες που φθάνουν ενώπιόν του και αποφασίζει είτε να τις διερευνήσει ο ίδιος, είτε να τις προωθήσει προς διερεύνηση στα αρμόδια πειθαρχικά όργανα, παρακολουθώντας στη συνέχεια την πειθαρχική διαδικασία. Στη δεύτερη περίπτωση, αποτιμά την πληρότητα της εσωτερικής διοικητικής εξέτασης, μόλις αυτή ολοκληρωθεί, και μπορεί με πόρισμά του να την αναπέμψει προς συμπλήρωση. Ενδεχόμενη απόκλιση από το διατακτικό των πορισμάτων του, επιτρέπεται μόνο με ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία. Με τον Ν. 4662/2020, ο Συνήγορος του Πολίτη ενισχύθηκε με ουσιαστικές εξουσίες προανακριτικού οργάνου και εξοπλίστηκε με τη δυνατότητα αναπομπής υποθέσεων στον αρμόδιο Υπουργό, όταν διαπιστώνει απόκλιση με ανεπαρκή αιτιολογία από το πόρισμά του, για τις εκ του νόμου ενέργειες του τελευταίου ως πειθαρχικά προϊσταμένου. Παράλληλα, ο Συνήγορος λειτουργεί ως εθνικός μηχανισμός εκτέλεσης αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Δ.Δ.Α) σε βάρος της Ελλάδας, για παράβαση των διατάξεων της Ευρω136 ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΘΕΣΗ 2023