ELIAMEP Briefing Notes 15 /2012 Απρίλιος 2012 Τα κέντρα κράτησης μεταναστών ανά την Ελλάδα και η σημασία τους Θάνος Μαρούκης Δρ. Κοινωνιολογίας, Ερευνητής ΕΛΙΑΜΕΠ Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει, αν και με καθυστέρηση, σημαντικά βήματα τακτοποίησης του καθεστώτος διαμονής πολλών νόμιμα διαμενόντων αλλοδαπών και της κοινωνικοπολιτικής ένταξης τους. Το κομμάτι των παράνομα διαμενόντων μεταναστών και αιτούντων άσυλο που έχουν εισέλθει στην Ελλάδα από το 2005 (χρονιά του τελευταίου προγράμματος νομιμοποίησης) και μετά παρέμεινε ουσιαστικά ανέγγιχτο όλα αυτά τα χρόνια από τις δράσεις παρέμβασης της ελληνικής πολιτείας. Η κοινωνική υποστήριξη (όσον αφορά την στέγαση, την παροχή κάποιου ελάχιστου επιδόματος, την εκμάθηση της γλώσσας και την τακτική πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη) προς τους μη απελάσιμους παράνομους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο ήταν και είναι ουσιαστικά απούσα στην ελληνική περίπτωση (MDM 2009; NOWHERELAND 2010; FRA 2011) καθιστώντας την επιβίωση και την απαγκίστρωση αυτών των ομάδων από τον κύκλο της φτώχειας ιδιαίτερα δύσκολες. Το στοίχημα των προηγούμενων κυβερνήσεων ότι χωρίς κανενός είδους υποστήριξη οι μετανάστες και πρόσφυγες που ήρθαν στην Ελλάδα θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν το ελληνικό έδαφος δεν απέδωσε και τα αποτελέσματα της εξαθλίωσης τους είναι εκρηκτικά. Ένα μέρος τους, το πιο ευάλωτο μάλιστα (οικογένειες, ανήλικοι και πρόσφυγες), κολλάει στην Ελλάδα και δεν μπορεί να διαφύγει προς άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς εδώ και χρόνια οι ελληνικές αρχές κλείνουν την πόρτα προς τις εντός και εκτός Σένγκεν χώρες της ΕΕ. Από την άλλη, η μετατροπή της Αθήνας σε μία νέα Κωνσταντινούπολη, σε έναν από τους κεντρικούς διαμετακομιστικούς σταθμούς παράνομης διακίνησης μεταναστών προς την Ευρώπη, όπου τα επίσημα και ανεπίσημα δίκτυα υποστήριξης των μεταναστών όμως λιγοστεύουν δραματικά, πολλαπλασιάζει την ποικιλία των δικτύων οργανωμένου εγκλήματος και τις μορφές εκμετάλλευσης μεταναστών και προσφύγων. Το παράδοξο στην όλη υπόθεση είναι ότι λεφτά υπήρχαν και υπάρχουν για την κοινωνική υποστήριξη των αιτούντων άσυλο τουλάχιστον, εφόσον η Ελλάδα βέβαια παραμείνει στην Ευρωζώνη. Η χώρα μας δικαιούταν από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσφύγων € 17.8 εκατομμύρια για την προγραμματική περίοδο 2008-2013. Ενώ έλ��βε €7.1 εκατομμύρια επιπλέον το 2008 και το 2009 ως ξεχωριστή επείγουσα χρηματοδότηση με σκοπό να βελτιώσει την ικανότητα υποδοχής της απέναντι στην μεγάλη εισροή Υπηκόων Τρίτων Χωρών. Ενώ η χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο για την Ένταξη Υπηκόων Τρίτων Χωρών ανέρχεται στα € 20.6 εκατομμύρια για την προγραμματική περίοδο 2007-2013. Φωτεινή εξαίρεση αυτής της πολιτικής αδράνειας που έδωσε χώρο σε άλλους υπόγειους μηχανισμούς ‘δραστηριοποίησης’ είναι ο νόμος 3907 που ψηφίστηκε πολύ αργά, στις αρχές του 2011, και περιλαμβάνει μέσα σε άλλα την εγκαθίδρυση ενός νέου διαφανούς συστήματος υποδοχής και επεξεργασίας αιτημάτων ασύλου καθώς και την δημιουργία και στελέχωση κέντρων υποδοχής και υπηρεσιών Ασύλου στην ελληνική επικράτεια. Ο νόμος αυτός σε συνδυασμό με ορισμένες άλλες νομοθετικές παρεμβάσεις στο ζήτημα της στέγασης και κοινωνικής υποστήριξης των αιτούντων άσυλο και των «μη απελάσιμων μεταναστών υπό καθεστώς ανοχής» (αρ. 24, ν.3907/2011)1 θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ένα βιώσιμο φίλτρο και δίχτυ ασφαλείας απέναντι στο φάσμα της εξαθλίωσης και της ανέχειας. 1 Με το άρθρο 24 του νόμου 3907/11 οι «μη απελάσιμοι» θα ανανεώνουν την βεβαίωση διαμονής τους (συγκεκριμένα, αναβολής της απομάκρυνσης τους) ανά 6μηνο και κάθε 6μηνο θα διαπιστώνεται αν εξακολουθεί να είναι αδύνατη η απομάκρυνση τους από τη χώρα. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για τους ίδιους τους μετανάστες που ζουν σε αυτή την χώρα και τους πρόσφυγες που καταφεύγουν σε αυτήν καθώς και την ελληνική κοινωνία και πολιτεία να μην τηρηθεί η βασική παράμετρος αυτής της διάταξης: η απομάκρυνση στις χώρες προέλευσης όταν αυτή είναι εφικτή και σέβεται τις διεθνείς συνθήκες περί προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η υπό κρίση ελληνική κοινωνία ήδη παίρνει τον νόμο στα χέρια της, οπλισμένη από ένα πολιτικό σύστημα που επενδύει στην ξενοφοβία.