1/ ÌÅÔÁÍÁÓÔÅÕÔÉÊÅÓ ÐÏËÉÔÉÊÅÓ ÊÁÉ ÓÕÍÏÑÉÁÊÏÓ ×ÙÑÏÓ 1.1/ ÅÊÔÉÌÇÓÇ ÔÇÓ ÌÅÔÁÍÁÓÔÅÕÔÉÊÇÓ ÐÏËÉÔÉÊÇÓ ÓÔÇÍ ÅËËÁÄÁ ÊÁÉ ÔÇÍ ÅÕÑÙÐÇ “…ëéãüôåñï åí ïíüìáôé ôïõ íüìïõ áð’ üóï åí ïíüìáôé ôçò ôÜîçò êáé ôçò êáíïíéêüôçôáò... ï åãêëåéóìüò êáôáäéêÜæåé ôçí áôáîßá…” Michel Foucault Προκειµένου να διασφαλιστεί η τάξη και η σταθερότητα για λόγους πολιτικούς και για λόγους οικονοµικής ανάπτυξης, ο έλεγχος των ροών των επιβεβληµένα εκτοπισµένων πληθυσµών αποτέλεσε αποκλειστικό και πρωτεύον µέληµα των κρατικών εξουσιών. Απαραίτητος δε, για τη διαφύλαξη του απαραβίαστου της τριάδας έθνος/κράτος/ επικράτεια. Η επάνδρωση των συνόρων µε άγρυπνους και βαριά οπλισµένους φρουρούς, οι άδειες εισόδου και εξόδου, η καταγραφή (και σε καταλόγους ανεπιθύµητων), τα ναρκοπέδια και οι σύγχρονοι χώροι κράτησης µεταναστών αποτέλεσαν περιφανείς εφευρέσεις της µοντέρνας διακυβέρνησης. «Ελάχιστα βέβαια έως κανένα από τα εθνικά κράτη που γέµισαν το χάρτη του µοντέρνου κόσµου ήταν στα αλήθεια τόσο εδαφικά οχυρωµένα όσο προέβλεπαν τα κυριαρχικά τους δίκαια. Ενίοτε σκοπίµως, άλλοτε διστακτικά, σχεδόν όλα τους χρειάστηκε να αποδεχθούν την παρουσία «ξένων» εντός της επικράτειάς τους»3. Βασική προϋπόθεση των κρατικών εξουσιών ήταν και είναι (ακόµη περισσότερο σήµερα, στην εποχή της «ΕυρώπηςΦρούριο», που θωρακίζει όλο και περισσότερο τα εξωτερικά σύνορά της) ο έλεγχος και η διαχείριση των ροών προς το εσωτερικό των επικρατειών που κυβερνούν. Άλλοτε τα κράτη αποσκοπούν στην πλήρη αναχαίτιση της «παράνοµης» εισόδου και άλλοτε η είσοδος µεταναστών και προσφύγων καθορίζεται µε τους ποσοτικούς και ποιοτικούς όρους που θέτουν οι ίδιες (οι κρατικές εξουσίες). Στα πλαίσια της διαχείρισης των κινήσεων των αποσταθεροποιηµένων πληθυσµών η µετανάστευση αντιµετωπίζεται ως συλλογική παρανοµία. Η «λαθροµετανάστευση» ανάγεται σε πρωτεύον θέµα διεθνών και πανευρωπαϊκών συνδιασκέψεων. Διαρκώς επιτυγχάνονται διακρατικές συµφωνίες και τα κονδύλια για την ασφάλεια των συνόρων µοιάζουν να αποσκοπούν στην αντιµετώπιση επιθετικών «εισβολέων». Νέα σώµατα ασφαλείας και χώροι κράτησης αποτελούν τις σύγχρονες συνοριακές δοµές για τη θωράκιση των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.. Τα τελευταία επεκτείνονται ολοένα και πιο έξω από τη φυσική συνοριογραµµή των χωρών-µελών της Ε.Ε. (βλ. νότια και ανατολικά σύνορα Ε.Ε.). Η συνθήκη Σένγκεν, θεσµοθετώντας τη χάραξη κοινής πολιτικής για την περιφρούρηση των εξωτερικών συνόρων, προβλέπει χαρακτηριστικά: τη µετατόπιση του ελέγχου στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. µε την ταυτόχρονη ελευθερία κυκλοφορίας εντός του χώρου που ορίζει - «χώρος Σένγκεν» - για τους πολίτες της Ένωσης. Προϊόν της είναι το «µηχανογραφηµένο σύστηµα Σένγκεν» ή SIS, µια τράπεζα πληροφοριών που αφορά σε διωκόµενους ποινικά και σε µετανάστες που τους έχει αρνηθεί η χορήγηση βίζας ή η υποδοχή στα σύνορα. «Συµπληρωµατική» σε αυτόν τον τοµέα είναι η συνθήκη του Μάαστριχτ που έρχεται να θεσµοθετήσει την αστυνοµική συνεργασία και η σύµβαση για την ευρωαστυνοµία. Η δε επέκταση των συνόρων γίνεται σαφής και εφαρµόσιµη θεσµικά µε τις λεγόµενες «χώρες transit», στις οποίες (και θεσµικά πλέον) εξασφαλίζεται η απέλαση των µεταναστών που συνελήφθησαν µέσα στα σύνορα της Ε.Ε.. Οι χώρες αυτές βρίσκονται γύρω από τα σύνορα της Ε.Ε. και δηµιουργούν έναν «φίλτρο» ελέγχου της µετανάστευσης πριν καν αυτή φτάσει σε αυτά. Επίσης «απαλλάσσει» από έναν µεγάλο αριθµό δυνάµει αιτούντων άσυλο αµέσως µετά από την άφιξή τους. Οι αλλαγές στην ευρωπαϊκή νοµοθεσία που συµβαίνουν από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, ανοίγουν το δρόµο και επικυρώνουν το µόνιµο καθεστώς παρανοµίας, ελέγχου και καταστολής στο οποίο καταδικάζονται οι µετανάστες. Εδραιώνουν µια συνθήκη έκτακτης ανάγκης, όπου στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώµατα καταπατούνται στο όνοµα της ασφάλειας των συνόρων και της «πάταξης του φαινοµένου» (της «λαθροµετανάστευσης»). Χωρίς καν να κρατάει τους τύπους, το ίδιο «το Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά µε την Εφαρµογή των “Συµφωνιών Σένγκεν” αναφέρει: “Εκφράζει τη λύπη του που η Σύµβαση εφαρµογής του Σένγκεν δεν κάνει την παραµικρή αναφορά στην Ευρωπαϊκή Σύµβαση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και των θεµελιωδών ελευθεριών”».4 Σύντοµα θα βρισκόµαστε µπροστά στο τετελεσµένο: τη λειτουργία δηλαδή στα όρια της Ευρώπης ενός συστήµατος «απαρτχάιντ» για τους πρόσφυγες και τους µετανάστες, το οποίο θα λειτουργεί εκτός των κεκτηµένων ανθρωπίνων δικαιωµάτων.5 3: Bauman Z., ÑåõóôÞ áãÜðç, óåë. 234, Âéâëéïðùëåßïí ôçò “Åóôßáò”, ÁèÞíá, 2006 4: ÌáñëÝí ËïãïèÝôç, Ñáôóéóìüò êáé Åèíéêéóìüò óôçí ÅëëÜäá ôá ÷ñüíéá ôïõ ‘90, Áõôïíïmedia, óåë. 16 5: www.iospress.gr, «éüò», Óôñáôüðåäá ðñïóöýãùí óôç íÝá Å.Å.: Áíèñþðéíåò áóðßäåò óôá óýíïñá, 11/7/2004 5