παράλληλοι τόποι: ιεροί (χώροι λατρείας και προσευχής), μιαροί24, παραοικονομίας (αγοραπωλησία ειδών πρώτης ανάγκης μεταξύ των κρατουμένων), διαχωρισμού (δημιουργία ομάδων με βάση την εθνικότητα π.χ όλοι οι Ιρανοί μαζί), κοινωνικοποίησης (μετακίνηση/επισκέψεις κρατουμένων από θάλαμο σε θάλαμο μέσα από ανοίγματα που υπήρχαν στους τοίχους), ψυχαγωγίας (χόρευαν και τραγουδούσαν μετατρέποντας τη σιδερένια πόρτα ή τον κάδο των απορριμμάτων σε κρουστό), (κοντέινερ), ο τόπος αυτών που ήταν «μέσα» από τα κελιά (φιλοξενούμενοι) και αυτών που ήταν «από έξω» (προσωπικό, αστυνομία). ΕΠΙΛΟΓΟΣ: ΜΟΥΣΑΦΕΡΑΤ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΠΟΥΘΕΝΑ Σε ένα από τα βιβλία του ο Bauman γράφει «οι πρόσφυγες βρίσκονται μεταξύ διασταυρούμενων πυρών ή, για μεγαλύτερη ακρίβεια, είναι δέκτες αντιφατικών μηνυμάτων. Εκδιώκονται με την βία ή εκφοβίζονται για να φύγουν από την ιδιαίτερη πατρίδα τους, αλλά τους αρνούνται την είσοδο σε κάποια άλλη. Δεν αλλάζουν χώρους. Χάνουν τον χώρο τους πάνω στην γη και πετιούνται στο πουθενά (…) σε έναν κινούμενο τόπο χωρίς τόπο (…)» (Bauman 2008:82). Κι έτσι γίνονται μουσαφερίμ, ταξιδιώτες στο πουθενά, ενώ το ίδιο το ταξίδι τους το μουσαφεράτ είναι ένα ταξίδι στο πουθενά (Λαδάς 2008). Η παρατεταμένη κράτηση σε συνθήκες ακατάλληλες, τόσο από άποψη υποδομών όσο και υγιεινής, υπήρξε ένα σύνηθες φαινόμενο και πάγια τακτική στο κέντρο κράτησης της Παγανής. Από το 2008 και ειδικά το 2009 (όπου σημειώνεται αύξηση των εισροών στο νησί της Λέσβου), δημιουργείται ένα ασφυκτικό πλαίσιο όπου ακόμα και ο υποτυπώδης διαχωρισμός ανάμεσα σε ασυνόδευτους ανήλικους και ενήλικες δεν ήταν εφικτός. Επιπρόσθετα και ενώ μέχρι και τον Ιούνιο του 2009 η κράτηση των προσφ��γων και μεταναστών είχε μέγιστο χρονικό διάστημα τους τρεις μήνες, από τον 24 Να σημειωθεί ότι κατά την περίοδο θρησκευτικών εορτών, μιας και η πλειοψηφία των κρατουμένων ήταν μουσουλμάνοι, η νηστεία και οι προσευχές (Ραμαζάνι) τελούνταν κανονικά σε όλα τα κελιά. Παράλληλα άνθρωποι οι οποίοι ήταν διαφορετικής θρησκείας μπορεί να έπαιζαν χαρτιά, να μιλούσαν στα τηλέφωνα ή να χρησιμοποίησαν το μπάνιο. Ένας τόπος μπορούσε να είναι συγχρόνως ιερός και βέβηλος, μιαρός και καθαρός· η ιερότητα του τόπου μπορούσε να βεβηλώνεται από τη μιαρότητα του χώρου. 20