ELIAMEP Briefing Notes_ 15/ 2012 Σελ. 2 Τα κέντρα κράτησης μεταναστών ανά την Ελλάδα και η σημασία τους Εξαιρετικά σημαντικό είναι όμως να μην μεταφερθεί η απειλή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας από το κέντρο της Αθήνας μέσα στα κέντρα κράτησης. Γιατί τότε γίνεται ο βίος αβίωτος τόσο για τους μετανάστες όσο και για τους αστυνομικούς που έρχονται αντιμέτωποι με το βλέμμα και την απόγνωση τους και επιχειρούν να διαχειριστούν μία μη διαχειρίσιμη κατάσταση κάθε μέρα του χρόνου. Εξηγούμαι: Πλήθος διεθνών οργανισμών έχουν καταδείξει ότι στα υπάρχοντα κέντρα κράτησης της χώρας μας (Κέντρα Υποδοχής, όπως λέγονται για την ακρίβεια) καταπατούνται βασικές ανθρώπινες ελευθερίες και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια των κρατουμένων μεταναστών. Οι μετανάστες κρατούνται με σκοπό να απελαθούνε πίσω στις χώρες από τις οποίες ήλθανε επειδή παραβήκανε τον νόμο περί παράνομης εισόδου στην ελληνική επικράτεια. Το γεγονός ότι η στέρηση της ελευθερίας τους μπορεί να φτάσει μέχρι το 6μηνο ή ακόμη και το έτος επιβάλλει την εδραίωση μιας διαφορετικής αντίληψης για την κράτηση τους η οποία προσιδιάζει περισσότερο στον σωφρονιστικό παρά τον κατασταλτικό, τιμωρητικό χαρακτήρα της λειτουργίας των κέντρων κράτησης. Η μέχρι πρότινος εμπειρία από την έλλειψη στοιχειώδους σεβασμού των δικαιωμάτων των κρατούμενων μεταναστών στον Έβρο και παλαιότερα τις συνθήκες κράτησης στην Παγανή της Λέσβου δείχνει ότι η κατάσταση συνωστισμού στα κέντρα κράτησης υπό συνθήκες αποκλεισμού από επαφές με τον έξω κόσμο, μη προαυλισμού, ανυπαρξίας δραστηριοτήτων ενασχόλησης και ψυχαγωγίας, προβληματικής πρόσβασης σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, πληροφόρηση και νομική βοήθεια οδηγεί σε απόγνωση και ψυχολογική εξάντληση τόσο τους κρατούμενους όσο και τους αστυνομικούς που έχουν αναλάβει την φύλαξη τους. Την τελευταία διετία πρέπει να σημειωθεί ότι έχουν γίνει σημαντικές παρεμβάσεις με την συνδρομή δικηγόρων, ψυχολόγων, γιατρών και μεταφραστών σε κέντρα κράτησης. Η κατάσταση όμως παραμένει δύσκολα διαχειρίσιμη. Μέρος του προβλήματος είναι οι ακατάλληλες υπάρχουσες υποδομές όπου στεγάζονται τα κέντρα κράτησης. Παρακάτω παραθέτω ορισμένες σχετικές προτάσεις που μπορεί να αποβούν χρήσιμες ειδικά την τρέχουσα περίοδο όπου διενεργούνται οι αποφάσεις για τα κτίρια και τις βελτιώσεις σε υποδομές όπου θα στεγαστούνε τα νέα κέντρα Υποδοχής.     Κοινοί χώροι εστίασης και ψυχαγωγίας των κρατουμένων μεταναστών. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στα υπάρχοντα κέντρα κράτησης στην χώρα. Η διανομή φαγητού γίνεται μέσα από τα κάγκελα της φυλακής με συνέπεια να παρατηρούνται ακόμη και φαινόμενα μεταπώλησης μερίδων του φαγητού μέσα στα κελιά. Ένας από τους βασικούς λόγους όπου εξεγείρονται κρατούμενοι πέραν της αγωνίας και της άγνοιας που έχουν για το που θα καταλήξει η κράτηση τους, είναι το ότι περνάνε όλη τους την ημέρα και νύχτα στοιβαγμένοι σε ένα κελί, πολλές φορές χωρίς να είναι σε επαφή με τους συγγενείς και τις οικογένειες τους που έχουν επίσης συλληφθεί. Η εστίαση τους σε μια κοινή αίθουσα και η δυνατότητα παροχής ψυχαγωγίας που δεν κοστίζει ιδιαίτερα μέσα σε αυτό τον χώρο (π.χ. τηλεόραση, τράπουλες, πινγκ-πονγκ) σε συνδυασμό με τις ακόλουθες παρεμβάσεις μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τις συνθήκες κράτησης και να βοηθήσει εντέλει το σύστημα ασύλου, πρώτης υποδοχής και επιστροφών που υπάρχει στα χαρτιά. Χώροι για προαυλισμό των κρατουμένων μεταναστών. Χώροι περίθαλψης και χώροι ανάρρωσης. Χώροι προσευχής. Η θρησκεία είναι πολύ σημαντική πλευρά της ζωής των πληθυσμών που διέρχονται τα ελληνοτουρκικά σύνορα την τελευταία δεκαετία. Η αυστηρότητα στην τήρηση του νόμου και η εξάντληση όλων των διαθέσιμων μέσων και του χρόνου για την διερεύνηση του κινδύνου που οι μετανάστες διατρέχουν στις χώρες προέλευσης τους και των δυνατοτήτων επαναπατρισμού τους θα μπουν στην σφαίρα του εφικτού μόνο αν συνυπάρχουν με την εδραίωση συνθηκών σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στα κέντρα κράτησης. Η συνδρομή τόσο ‘σκληρών’ όσο και ‘μαλακών’ μέτρων στις διαδικασίες υποδοχής και κράτησης των μεταναστών είναι εξαιρετικά σημαντική για την αποστολή ενός ισχυρού μηνύματος στις χώρες προέλευσης των μεταναστών: ότι η Ελλάδα δεν θα τους κακομεταχειριστεί στα κέντρα κράτησης αλλά αυτά τα κέντρα είναι πολύ πιθανό να αποτελέσουν τον πρώτο και τον τελευταίο σταθμό τους στην Ευρώπη.