“... 1⁄4óï üìùò âñßóêåóáé óôç öõëáêÞ, åßóáé áóöáëéóìÝíïò. ÃåìÜôïò ôñõöåñÞ åõãíùìïóýíç, ðáñáôçñåßò ôç óôÝñåç áñ÷éôåêôïíéêÞ ôçò. Ç áóèÝíåéá åíüò ðïëéôéóìïý åêäçëþíåôáé ìå ðáñÜîåíá óõìðôþìáôá: üðùò, íá ðïýìå, áð’ ôï ãåãïíüò üôé ïé öõëáêÝò äå ÷ñçóéìåýïõí ðéá ãéá íá õðåñáóðßóïõí ôçí êïéíùíßá áðü ôïõò öõëáêéóìÝíïõò, áëëÜ ôïõò öõëáêéóìÝíïõò áðü ôç êïéíùíßá ...” Arthur Koestler Ο εγκλωβισµός µεταναστών και προσφύγων σε χώρους κράτησης µετατρέπει την τάξη αυτή των αποδηµούντων σε µια τάξη, εκτός των άλλων, οικονοµικά εξαθλιωµένων. Τα άτοµα αυτά, για να εγκαταλείψουν τη χώρα τους δίνουν πολλά χρήµατα σε εκείνους που θα τους µεταφέρουν παράνοµα, χρήµατα που προφανώς δεν τους περίσσευαν. Στη συνέχεια, και ενώ το απαραίτητο είναι για αυτούς η εύρεση υλικών πόρων, αντί αυτού, βρίσκονται καθηλωµένοι για τρεις µήνες και άπραγοι. Το κίνητρο των µεταναστών για εύρεση εργασίας και υλικών πόρων µεταµορφώνεται σε απόλυτη ανέχεια και αεργία. Η κίνηση γίνεται καθήλωση και ακινησία. Οι χώροι κράτησης συµβάλλουν στη δηµιουργία µιας νέας τάξης, στον πάτο της κοινωνικής ιεραρχίας. Κατά τη διάρκεια του εγκλεισµού στους χώρους κράτησης πραγµατοποιείται εκείνη η διαδικασία που ανάγει το βιολογικό σώµα του πρόσφυγα σε πολιτικό. Το καινούριο αντικείµενο, το φυσικό σώµα, γίνεται φορέας δυνάµεων ικανών για ορισµένες επιβεβληµένες ενέργειες. Η εξουσία ασκείται ως πειθαρχική δύναµη πάνω στην οργανική ατοµικότητα του κρατούµενου, προκειµένου να «οργανώσει» το πειθήνιο υποκείµενο. Ο χώρος, σε απόλυτη συνάφεια µε τις συνήθειες, τις εντολές, τις εικόνες, αποτελεί ένα µηχανισµό που αποπειράται να αδράξει το σώµα του εγκλείστου, να το υποτάξει σε κάθε µορφή εξουσίας, να περιζώσει κάθε πτυχή της καθηµερινότητας και των πράξεών του. Ένας µηχανισµός εγκλεισµού που αποπειράται να αλώσει κάθε κύτταρο του σώµατος, µια καινούρια «µικροφυσική της εξουσίας», κατά Foucault, που συνιστά βιοπολιτική75 εξουσία. «εξουσία απειροελάχιστη πάνω στο ενεργό σώµα».76 Το νέο υποκείµενο οφείλει να αποτελέσει το εξάρτηµα που παίζει τον κοινωνικό του ρόλο µε απόλυτη ακρίβεια. Συγχρόνως, ακριβώς στο βαθµό που ανά πάσα στιγµή είναι εκτεθειµένος σε κίνδυνο, σε µια άνευ όρων απειλή ασθένειας ή ακόµη και θανάτου77 ίσως τελικά να έχει ξεπεραστεί εκείνο το λεπτό όριο πάνω από το οποίο η βιοπολιτική ανάγεται σε πολιτική εξόντωσης του υποκειµένου σε αυτούς τους χώρους. Αν όχι απαραίτητα βιολογική, αναµφίβολα πνευµατική και ψυχική. Αυτή η απειλή κάθε µορφής θανάτωσης θα τον συνοδεύει και έξω από το χώρο κράτησης αφού αποτελεί δοµικό στοιχείο της εγγραφής του στη νέα επικράτεια. 4/ ÌÅÔÁÍÁÓÔÇÓ-ÌÇ ÐÏËÉÔÇÓ: Ç ÉÄÉÏÌÏÑÖÇ ÅËÅÕÈÅÑÉÁ ÔÏÕ ÕÐÏÊÅÉÌÅÍÏÕ ¹ Ç ÁÓÔÏ×ÉÁ ÔÇÓ ÕÐÏÊÅÉÌÅÍÏÐÏÉÇÓÇÓ 4.1/ Ç ÅËÅÕÈÅÑÉÁ ÅÊÅÉÍÏÕ ÐÏÕ ÁÐÏÐÏÉÅÉÔÁÉ ÔÇÍ ÊÏÉÍÙÍÉÊÇ ÊÁÉ ÄÉÊÁÉÏÐÏËÉÔÉÊÇ ÔÏÕ ÈÅÓÇ Με την εγκατάλειψη της χώρας προέλευσης ο µετανάστης αποποιείται την ιδιότητα του πολίτη καθώς αυτή δεν κατοχυρώνει την ίδια την επιβίωσή του. Ενίοτε µάλιστα η ίδια η ιδιότητά του ως υπηκόου ενός κράτους µπορεί να συνιστά ακόµα και απειλή θανάτου. Ο Γκασµέντ Καπλάνι78 αναγνωρίζει πως ο µετανάστης, όταν αναπολεί την πατρίδα του, το κάνει για να πληγώσει τη χώρα στην οποία βρίσκεται, αφού πλέον τη δική του δεν την αγαπάει καν. Η ιδιότητα του πολίτη του κράτους προέλευσής του έχει καταστεί βάρος στην υπόστασή του και άρα, βάσει αυτής της προσωπικής εµπειρίας, ίσως να αποδεικνύεται άξια αµφισβήτησης. «... όποιος διαφεύγει, όποιος δραπετεύει, όποιος µεταναστεύει, στην πραγµατικότητα, καθώς απεδαφικοποιείται, αµφισβητεί τη δικαιική δοµή της ιδιότητας του πολίτη... και το κάνει ως γυµνή ζωή».79 Οι πρόσφυγες, κατά την είσοδό τους, ενίοτε καίνε και καταστρέφουν το διαβατήριο και τα εκάστοτε έγγραφα που αποδεικνύουν την εθνικότητά τους. Δηλώνουν ψευδή στοιχεία προκειµένου να επιστρέψουν σε µια χώρα µετάβασης (από την οποία ήδη πέρασαν) και όχι άδοξα στην αρχή της πορείας τους. Σε άλλες περιπτώσεις το κάνουν ώστε να αυξηθούν οι πιθανότητες να τους αναγνωριστεί το άσυλο (π.χ. πρόσφυγες από την Τουρκία ή άλλες χώρες δηλώνουν ότι είναι από την Παλαιστίνη). Το γεγονός αυτό περιέχει ένα συµβολισµό, είναι σαν να αποποιούνται οι ίδιοι τις εθνικότητές τους. Σαν να αναγκάζονται να «απεθνικοποιηθούν». Όντας επίσης «απεδαφικοποιηµένοι» απαγκιστρώνονται από την έννοια της πατρίδας και του χώρου που τους αντιστοιχεί σε µια δεδοµένη επικράτεια. Εισέρχονται στο παράδοξο µιας ελευθερίας εκθέτοντας το 75: “âéïðïëéôéêÞ äçëáäÞ êëéìáêïýìåíç åíóùìÜôùóç êáé õðáãùãÞ ôçò öõóéêÞò æùÞò ôïõ áíèñþðïõ óôïõò ìç÷áíéóìïýò, óôïõò õðïëïãéóìïýò êáé óôá ó÷Ýäéá ôçò åîïõóßáò” (Agamben G., Homo Sacer, êõñßáñ÷ç åîïõóßá êáé ãõìíÞ æùÞ, óåë. 189, Scripta, ÁèÞíá, 2005) 76: Foucault M., ÅðéôÞñçóç êáé Ôéìùñßá: ç ãÝííçóç ôçò öõëáêÞò, óåë. 185, ÑÜððá, ÁèÞíá, 2005 77: ðåñéóôáôéêÜ èáíÜôùí óôï ÷þñï êñÜôçóçò óôç ÂÝííá, ðáñÜñôçìá â, ðéí. 2 êáé ðáñáñô. ã óåë. 74 78: ÃêáæìÝô ÊáðëÜíé, Ìéêñü çìåñïëüãéï óõíüñùí, ÁèÞíá, ËéâÜíçò, 2006 79: Agamben G., ÌïñöÞ-ôçò-æùÞò, óåë. 44, ÅëåõèåñéáêÞ Êïõëôïýñá, ÁèÞíá, 2003 39