ΕΘΝΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΩΝ & ΤΗΣ ΚΑΚΟΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ 2020-2021 παρατηρήσεων σχετικά με την υφιστάμενη νομοθεσία ή τα τυχόν σχέδια νόμων. Με το άρθρο τέταρτο ν. 4228/2014, ορίσθηκε ότι ο ΕΜΠ διενεργεί επισκέψεις σε όλους τους, δημόσιους ή ιδιωτικούς, χώρους στέρησης της ελευθερίας, με ή χωρίς προηγούμενη ενημέρωση των αρμόδιων αρχών. Ως τέτοιοι χώροι νοούνται οι φυλακές, τα αστυνομικά κρατητήρια, τα ψυχιατρικά καταστήματα, οι χώροι διοικητικής κράτησης αλλοδαπών, προνοιακά ιδρύματα κ.ά. Μάλιστα, κατά τη διεθνή πρακτική, οι επισκέψεις αυτές μπορούν να διενεργούνται και μη εργάσιμες ημέρες ή ακόμα και νυκτερινές ώρες. Η επίσκεψη του ΕΜΠ περιλαμβάνει συλλογή στοιχείων με κάθε διαθέσιμο μέσο, όπως, ενδεικτικά, επίσκεψη σε όλους τους χώρους κράτησης, εξέταση προσώπων και λήψη φωτογραφιών. Με βάση, εξ άλλου, τη γενική αρμοδιότητα του άρθρου 103 § 9 του Συντάγματος και του ν. 3094/2003, ο Συνήγορος του Πολίτη έχει πρόσβαση σε κάθε αρχείο, έγγραφο, στοιχείο ή φάκελο. Με αφετηρία τους παραπάνω άξονες δράσης ο ΕΜΠ εκπονεί τον επιχειρησιακό προγραμματισμό του σχετικά με την παρακολούθηση των ζητημάτων που σχετίζονται με τον περιορισμό της ελευθερίας, έχοντας ως αφετηρία την πεποίθηση ότι η κράτηση, ως επαχθέστερος περιορισμός της ελευθερίας, πρέπει να επιβάλλεται κατ’ εξαίρεση, όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί ή δεν μπορούν να επιβληθούν εναλλακτικά μέτρα. 1.2. Λειτουργία ΕΜΠ επί πανδημίας Το 2020 και το 2021 ήταν η έβδομη και όγδοη χρονιά άσκησης, από το Συνήγορο του Πολίτη, της ειδικής αρμοδιότητας του Εθνικού Μηχανισμού Πρόληψης (Ε.Μ.Π.) σύμφωνα με το ν. 4228/2014, με τον οποίο η Ελλάδα κύρωσε το Προαιρετικό Πρωτόκολλο της Σύμβασης του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων και Άλλων Μορφών Σκληρής, Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (OPCAT). Οι εξαιρετικές συνθήκες που επέβαλε η διάδοση της πανδημίας του κορονοϊού COVID-19, ιδιαίτερα δε η επιβολή περιοριστικών μέτρων τόσο στο γενικό πληθυσμό όσο και στους χώρους κράτησης, δημιούργησαν, αναμφίβολα, ένα πρωτόγνωρο πλαίσιο για τη λειτουργία του Μηχανισμού, που τον οδήγησε στην αναζήτηση εναλλακτικών τρόπων υλοποίησης της αποστολής του. Έτσι, ανέστειλε κατά μεγάλο μέρος την κύρια μέθοδο δράσης του (επιτόπιες αυτοψίες σε χώρους κράτησης) και προέκρινε, κυρίως, τον εξ αποστάσεως έλεγχο των συνθηκών διαβίωσης και διασφάλισης των δικαιωμάτων των ατόμων που υπόκεινται σε καθεστώτα στέρησης ή περιορισμού της ελευθερίας τους - ιδίως μέσω της αλληλογραφίας με τη διοίκηση, της διερεύνησης αναφορών κρατουμένων και της συμμετοχής 16